30 .November Noordhollands tentiedblad. Acht-en-dertigste Jaargang. raagt steeds SANT'S Hoest- en Borsttablett^n. Worden door H»H. Doctoren aanbevolen. Drukpersvrijheid. BUITENLAND. Bureau Weerwal PURMEREND. Advertentiën: Dienstaanbiedingen en Liefdegiften 25 Ct. per 5 regels, contant, elke regel meer 5 Ct., zonder korting voor Boekhandel of Poatdireotie Vertrekuren Spoortrein. Dienstregeling 1 October. Gewone tijd. - Vau ENKHUIZEN naar AMSTERDAM. Stoombootd. Amsterd.-Purmerend WB-W:* 0» Advertentien van 15 regels 75 Cts., elke regel daarboven 15 Cent. Yan 8 plaatsingen, in eens opgegeven, worden slechts 2 berekend. Bewijsmunmois llOMH». gratis. Bij voortdurende plaatsing volgens nadere overeenkomst. Groote letters wor^on naar plaatsruimte berekend. YersohUnt DINSDAGen RA.TBDAQ. vja_ Abonnementsprjjs 85 Cents per drie maanden, franco per post/1. Advertenties in te senden des Maandags en Vrijdags tot 's middags 2 ure. Ingezonden stukken lieÉBt vroeger. Vau AMSTERDAM naar ENKHUIZEN. V Amsterdam «Zaandam li Oostzaan Purmerend n Kwadijk-Edam n Oosthuizen Avenhoru Hoorn Blokker Westwoud Hoogkarspel i Bovenlc-Grootebr. Ak. Enkbuisen 10.05 10.21 10.82 10.43 10.49 10.59 11.06 11.18 11.25 11.31 11.87 11.44 11.49 V Enkhuiaon n Bovenk.-Grootebr. Van ENKHUIZEN naar STAVOREN per stoomb. morg. 8.82, 11,82, in verb, per Spoor v. STAVOREN naar LEEUWARDEN 9.65, 12.51, h Hoogkarspel Westwoud Blokker Hoorn Avenborn Oosthuizen Kwadijk-Edam. Purmerend Oostzaan Zaandam Ak. Amsterdam 's nam. 4.55 en a6.26 en 5.47 5. 6.— 6.11 6.17 8,6.81 "2 6.39 6.46 1=1 6.56 7.03 7.12 7 19.03 savonds 7.28. 8.40. 9.40 9.46 9.58 9.59 10.05 10.18 10.22 10.80 10.41 10.48 10.59 11.08 ll.20il2.87 12.07 Van A.M9TERDAM Dagelijks (uitgez. Dinsdag) Vm. 7, 9, 10.46, 12. Nmd. 2, 4, 6, 7. Des Dinsdags: Vm. 5, 6, 7, 9,10.46, 12. Nm.S, 4, 6, 7. Van PURMEREND Dagelijks (uitgez. Dingdag.) Vm. 6.80, 8, 9.16, 11. Nm. 12.80, 2, 4, 6. Des Dinsdags: Vm. 6.30, 8, 9.16,11. Nm. 12.80, 2, 4, 6. Van STAVOREN naar ENKHUIZEN 's Van LEEUWARDEN naar STAVOREN morg 8.21,10.'s nam. 4.84 en's av 7.80 a 6.60, 9.—, h 3.07 en 6.25 In tjjden van levendige gedachtenwisaeling over' allerlei zaken, omtrent welke men van meening kan verschillen, is het een onschat baar voorrecht, in het begit te zjjn van een middel, waardoor de denkbeelden in ruimen kring verspreid kunnen worden, en ieder, die meent eenig licht te kunnen doen opgaan over de vraagstukken van aen dag, gelegen heid erlangt zgn medeburgers dien dienst te Dat middel ia bet geschreven, woord, ver menigvuldigd door de pers. Sedert de algemeene toepassing van den mechaniscben arbeid, waardoor geschriften duizendvoudig kunnen worden herhaald, heeft het onbeperkt willekeqrig gezag een schok gekregeD, dien het nooit weer zal te boven komen. Een enkel persoon, die den machtige ongevallige denkbeelden uitspreekt, kan men door kerkerstraf of iets ergers onschadelijk makenmen kan, als hg zgn gedachten op Bchrift gebracht heeft, zgn huis doorzoeken eu het papier vernietigenmaar uiterst moeie- ljjk wordt de zaak, indien hg honderden en duizenden afdrukken over het geheele land heeit verspreid en ieder kan lezen, wat hg te zeggen heeft. Een enkele maal moge het gelukken, de verbreiding tegen te gaan door inbeslagneming, op den dunr wordt dat on mogelijk; en we hebben dan ook meerdere voorbeelden gezien van aanvankelijk geslaagde, spoedig daarna volkomen verjjdelde pogingen om het gedrukte woord te smoren. De pers heeft over de gansche aarde de vrjjheid gebracht. Zjj heeft den mensch 'in staat gesteld, in aanraking te komen met de gedachtenwereld van al zgn medemenschen. Zg heeft regeerenden gedwongen, hnn hande lingen in overeenstemming te brengen met het openbaar belang, ten einde veilig de .critiek van het vrjje woord te kunnen afwachten. Zg heeft menschen van verschillende maatschap- pelgken stand met elkander in betrekking gebracht door de vrge wisseling van denk beelden over onderwerpen, bg welke allen in meerdere of mindere mate zgn betrokken. Gelukte het somwjjlen, die vrge uitingen van het gemeenschapsleven aan banden te leggen, niet laDg dunrde het, of de niet tegen te houden stroom brak de afdamming, en met frissche kracht vulden de nieuw aanrukkende golven haar bedding. Maar als een stroom builen zgn oevers treedt, doet hg kwaad. Elke vrgheid heeft haar grens, die nn eens wordt aangewezen door de wetten der zede lijkheid, dan weder door het algemeen belang, in zeer veel gevallen door de voorschriften van het openbaar gezag. Deze laatsten kunnen willekeurig zgn, en dan lokken zg tot een verzet uit, dat, zoo het gerechtvaardigd is, meestal zgn doel bereikt. Doch is de wet, die de lgn aanwgst welke tfe vrgheid niet mag overschrijden, het uitvloeisel van de over tuiging der besten onder de zonen des volks, is zg langs den gewonen, geleidelijken weg tot stand gekomen als noodzakelijk voor de orde en de goede verstandhouding in de samen- leving, dan moet ook, in het belang dier vrgheid zelve, de getrokken lgn geëerbiedigd worden. De drukpersvrijheid hééft nooit ergens weliger getierd dan op Nederlaudschen bodem. Toen elders de gezamenlijke macht van mo narchie, adel en geestelijkheid nog sterk ge noeg was om de schriftelijke verbreiding van denkbeelden, met de beerschende meeningen in strjjd, tegen te gaan, kwamen de groote denkers, die in hun vaderland vervolging duchtten,, hierheen, óf zjj zonden naar onze dtukkerjjen de boeken, bestemd om een nieuw licht in de wetenschappelijke wereld te doen opgaan.Nederland was de- groote vrjjhaven voor den in- en uitvoer van de onstoffelijke goederen, welker waarde met geen cjjfers is te bepalen. Ook de éigen landgenooten maakten van die vrgheid een behoorlijk gebruik. Als men. eens nagaat, hoe in dè eerste helft der zes tiende eeuw, toen nóg overal het despotisme brutaalweg op den voorgrond trad, Vondel de handelingen van regeeringspersonen hekelde en geeselde óp de hem eigen geniale manier, zonder dat hém daarvoor een haar werd ge krenkt, dan mogen wjj wel trotsch zgn op den vrijzinnigen geest, die onze vaderen be zielde, en waarvan wjj de gelukkige erfge namen zgn. Diezelfde vaderen gingen, als het zoo bg gelegenheid te pas kwam, een stapje verder dan men zeggen zon dat noodig was. Bg den strjjd op^staatkundig gebied, die het laatste vjjfdedeel der vorige eeuw vulde, heeft het niet ontbroken aan politieke ge schriften, waar in een meer dan krasse toon .wordt aangeslagen. De stadhouder en zgn gemalin, regenten es andere overheidspersonen, zg werden in couranten en Schotschriften uit gemaakt op eene wjjze, die ons tbans doet zeggen: Nu, de burgers van die dagen durfden nogal iets! Somtjjds ging de toon de palen der betamelijkheid verre te buiten. Werd er nu en dan een vervolging ingesteld, hethiejp niet veel: altjjd waren er lui gereed om te doen inzien, dat er »baas boven baas" is. In dagen'van burgertwist gaat dat zoo, vooral wanneer het gouvernement zwak is gelgk toen en de staatsinstellingen verouderd, verslapt zgn, zoodat de uitspattingen der vrgheid niet op normale wjjze beteugeld worden. In eiken constitntioneelen Staat is pers- vrgheid gewaarborgd. Onze Grondwet zegt in een van haar eerste bepalingen: Niemand heeft voorafgaand verlof nood g, om door de drukpers gedachten of gevoelens te openbaren. Maar zg voegt er onmiddellijk bg abehoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet." Dat Grondwetsartikel is iederen rechtge- aarden Nederlander heilig, als een kostelijke erfenis, en we kunnen ons geen toestand denken waarin ons hot vrge woord zou worden ontnomen. Doch de waardéering van dat voorrecht moet er ons ook toe brengen, de verantwoorde lgkheid voor hetgeen wjj schrjjven diep te ge voelen. Laster in geschrifte is strafbaar, aan sporing tot onwettige handelingen evenzoo. Wjj moeten weten dat de ergste vjjandender vrgheid degenen zgn, die haar misbruiken, en het is de eerste plicht der overheid, daar tegen te waken, zonder aanzien des persoons. In Frankrijk heeft de Regeering, verschrikt door de teugelloosheid der pers, die ongestraft tót verzet legen het wettelijk gezag aan spoorde, da 'voorschriften' moeten verscherpen, om niet weerloos te staan tegenover ffe op ruiers. Ten onzent geeft de wet het open baar gezag voldoende middelen, om losban digheid te keer te gaan. Iu de artikelen 191-134 van hel strafwetboek vinden we straf bedreigd tegen een iegeljjk die bg ge schrifte tot eenig strafbaar feit opruit dié zoodanig geschrift verspreidt, die middelen tot het plegen van een strafbaar feit aan- biedt' te' verwhaffen. Art. 131 stelt strafbaar beleediging in geschrifte van het Hoold van den Staat. Art. 233 bedreigt straf tegen de verspreiding van zedelooze geschriften. Art. 261 is gericht tegen het aanranden van iemands goeden naam door het ten laste leggen van een bepaald feit. Art. 266 tegen beleediging in het algemeen, door middel van geschriften, w^arbjj het volgend art. nog een verzwaring van straf bepaalt wanneer de be- leediging een ambtenaar wordt aangedaan gedurende of ter zake van de rechtmatige uitoefening zjjner bediening. En zoo zou ik j nog tal van ^bepalingen kunnen aanwjjzen, die, worden zg\ behoorlgk gehandhaafd, vol- doende waarborgen opleveren dat ten onzent de vrge pers niet straffeloos kan wórden mis bruikt. v Die handhaving evenwel is dringend noodig. Hoe begeerig we ook zgn mogen, zonder eenige beperking de vrgheid te bljjven ge nieten, die we als een heilig recht hebben verworven, en hoezeer ook geneigd, te pro- testeèren zoodra iemand het mocht wagen zich daarop eenigen inbreuk te veroorloven. j'Wjj moeten allen samenwerken om den ver- frisschenden en levenwekkenden stroom binnen zgn bedding te houden. Geschriften, die rechtstreeks of zjjdelings tot verzet tegen de openbare orde aansporen, zgn vergif voor ons volk en mogen niet ongehinderd verbreid worden. Ik weet zeer goed dat zg, die van de samenstelling van dergeljjk heillooze pers producten een broodwinning maken, meestal voorzichtig genoeg zgn een vorm te kiezen, waardoor1 de Justitie geeu vat op hen heeft, maar deze listigheid maakt dubbele waak zaamheid noodig. In elk geval moet streng de hand worden gehóuden aan de bepaling, dat geen geschrift in het openbaar mag wor den verspreid, waarbjj de naam helzjj van den schrjjver, hetzg van den uitgever of drukker, niet is vermeld. In persp'roducten, van socialistische zjjde verspreid, komen, dikwgls uitdrukkingen voor, die min of meer bedekte aansporingen tot »de daad" bevatten, en twjjfel doen rjjzen, of de wettelgke grenzen der drukpersvrijheid niet zjjn overschreden. Terecht onthoudt de Justitie zïfch, als er niet tot het plegen van een bepaald strafbaar feit" wordt aangezet. Dat het evenwel noodzakelgk is, op die soort van gschriften het oog te houden, zal ieder die de maatschappelijke orde onmisbaar acht, toegeven. In het Betuwsche dorp Eist gebeurde het onlangs, dat colporteurs van het socialistisch blad Voorwaarts" door de bevolking werden bemoeieljjkt, zoodat de politie, d» door die steeds gehoonde politie^ ben in haar hoede moest nemen, waarop de burgemeester, baron Yan der Feltz, een proclamatie uitvaardigde, den ingezetenen herinnerende dat die colpor teurs evenals ieder ander recht op bescher ming van jle overheid hebben, en de aanval lers, indien zg hen niet rustig huu gang lieten gaan, gestraft zouden worden. Uit- mnntead. Maar omgekeerd vind ik, dat de zelfde overheidspersoon die colporteurs niet- ongemoeid had moeten laten toen zg, zeker in dank voor die bescherming, gedrukte lied jes verspreidden, waarin de burgemeester en de politie op amadeljjke wjjze werden bezon gen. Hier was zeer zeker de grens van het geoorloofde overschreden. Critiek van welke regeeringshandelingen ook, is in het.vrjje Nederland zonder beper king toegelaten. Wie aanmerkingen ten beste geeft, die ongegrond zgn, beeft eenvoudig te verwachten dat anderen zich opmaken om de onjuistheid van zjju beweringenin bet licht te stellen. Doch laat ons er met den meesten nadrnk op aandringen, dat van die hooggewaardeerde vrjjheid een gepast gébruik gemaakt wordt, en dat zjj, die haar Sloor hnn grofheden in gevaar brengen, onmiddellijk de gevolgen hunner slechte handeling ondervinden. Het openbaar gezag, daartoe bet zjjüe doende, zal door alle weidenkenden gesteund worden. Wü8t-Friso. De duileohe anarohiet Raabe, tijdens den dyoa- miet-aanslag in de Rue dee Bona Enfants in heobte* nis genomen, is over de grene gesel. Baron Jacqaee de Reinaob, betrokken bij de Pa- namasnak, ia den 20 plotseling overleden. Volgens de lijksohouwing toa hij gestorven zijn aan bloed uitstorting in de hersenen. Het blad Libre Parole bevat mede besohuldigingen tegen verschillende per sonen, die geldeh ontvangen zonden hebben van de Paoama-maatsohappij. De redactie van Ie Figaro heeft eene ineohrijving geopend voor de Fransche soldaten in Dahomey en een bedrag van 43,236 fr. 45 o. bijeengebracht, om van allerlei te koopen voor de maneobappen van Qeneraal Dodds. Er gaat nn een groote bezending, versnaperingen heen, welke den lOan December in Dahomey zal aankomen. Dan zal ieder soldaat gewond of niet ontvangen: 20 bussen geconser veerde groenten20 bossen geoonaerveerd vleesoh j 10 flesschen Bordeaux wijn 16 flessohen Kina-wijn 20 flesohen mineraalwater; 10 a 12 liter melk2 pond gort; 10 kilogr. ohoool&ad, suiker, zeep, enz, een pjjp, 6 pakken tabak, sigaretten en 30 sigaren. De vrouw van Oeneraal Dodda, die te Toulon woont, heeft daar een eigenaardig huldeblijk ont vangen door haren man in diena dappere soldaten. Ken deputatie van viaeh-,'fruit- eu groentevrouwen ia haar een adres van gelukweneohing, en een fraaien bloemruiker komen aanbieden. De Fanamataak kwam 26 Nov. te Parijs voor het gerecht. Geen der gedaagden was verschenen: Bij de opening der zitting verzoobt Mr. Bardoux, advooaat der heeren De Lesseps, ook nit naam der apdere verdedigers, verdaging van de taak tot 18 Januari 1893. Do Voorzitter stemde daarin toe. Hij verwacht van de verdediger*, zoo voegde hij er bij, dat zij tiob verbinden, de gedaagden op dien

SPC | 1892 | | pagina 1