N". 3167. SCHUITEMAKEKS 4898 Woensdag, 11 Mei. Noordhollands Nieuws- en Advertentie-blad. Acht-en-dertigste Jaargang. Wetten en Zeden s BUITENLAND. Vereohijnt DINSDAG en ZATERDAG. Abonnementsprijs 85 Cents per drie maanden, franco per post/1. Advertentiën in te zenden des Maandags en Vrijdags tot 's middags 2 ure. Ingezonden stokken liefst vroegejr. Uitgever, Verantwoordelijk Hooid-Redaoteur J. SCHUITEïïLAKER, Hoogstraat, PURHEREND. 'v Advertentiën: Dienstaanbiedingen en Liefdegiften k 25 Ct. per 5 regels, Aoontant, elke regel meer 5 Ct., zonder korting voor Boekhandel of Postdireotie Vertrekuren Spoortrein. Van AMSTERDAM naar ENKHUIZEN. Dienstregeling 1 Mei. öewone tijd. - 11.06 11.18 11.25 11.31 6.81 6.39 6.46 6.56 10.01 Stoombootd. Amsterd.-Furmerond Toch is zjj in hoofdzaak juist. Ais men wilde beproeven, door middel *ow Wten de Ebagelancl, PURMERENDER COURANT. Advertentiën van "1—5 regels 75 Cts., elke regel daarboven 15 Cent. Van 3 plaatsingen, in eens opgegeven, worden slechts 2 berekend. Bewijsnumm^'s gratis. Bij voortdurende plaatsing volgens nadere overeenkomst. Groote letters worden naar plaatsruimte berekend. V Amsterdam n Zaandam li Oostzaan H Purmerond ff Kwadijk-Edam a. Oosthuizen u Avenhoru Hoorn a Blokker Westwoud Hoogkarspel Bovenk.-Grootel Ak. Enkhuissen 6—16.45 7.43 8.48 9.1210.20 6.16,7.03 8.07 8.59 9.2910.38 6.26 7.13 817 911 aél! a6 36 7.26 8.27 9.28 10.49 7.31 9.29 10 08 §5 7.41 aS 9.39 10.13 ca 7.48 sf 9.46 10.20 to .3 p 7.57 a9.68 10 32 11.08 8.04 8.09 P 10.89 10.45 8.15 ns 10.61 8,22 c§ 1058 8.27 11.03 11.27 Dins dags. 1.— 1.07 1.18 1.26 1.85 1.42 1.48 1.54 2.01 2.06 s> M S 2.20 2.27 2.88 4.01 4.08 4.19 4.26 4 31 2.89*4.37 ]2.46i'4.44 I2.51I4.49 Van ENKHUIZEN naar AMSTERDAM. 3.02'6.10.05 V Enkhuiaen n Bovenk.-Grootebr. 3.206.14 8.33, 3.45.6.31 8 51 6.37 10.05 10.21 10.32 10.43 10.49 10.59 11.371 U.44| 6.47 6.59 1/ Hoogkarspel ii Westwoud n Blokker ,i Hoorn u Avenhorn it Oosthuizen n Kwadijk-Edam. Purmerond Oostzaan Zaandam 7.1811.491 Ak. Amsterdam 5.25 5.81 5.88 7.20* 7 27 7.34 5.49 7.40 5 55 7.46 -S 6.17 6.24 6.84 6.41 7.- 7 55 8.03 8.10 8 20 8.27 8.88 8.49 7.22,9.03 9.2 V 9.26 9.33' 9.53 9.39 9 59 9.4510.05 A 9.51 9.40,11.27 9.46 IP t3 101311.48 10.22 10.S0 10.41 10.48 10.59 bO ca T3 09 a 12.071.05 Il.l9 tsa 2.05 2.13 2.20 2.30 2.37 2.18 2.19 2.26 2.32 5.55 6.01 6 08 6.16 2.8816.21 2.48 2.56 3.08 3.18 8 55 9.05 9.18 9.29 9.37 9.43 Van ENKHUIZEN naar STAVOREN per stoomb. morg. 8.82, 11.32, 'snam. 4.55 en 'savonda 7.28. in verb, per Spoor v. STAVOREN naar LEEUWARDEN 9.55, 12.61, 6.25 en a 8.40. 3.20 7.08 2.48i8.82i7.l4 11.0812 25jl.83'2.59l8.48|7.25 Il.20ll2.37ll.50j8.18 8.57i7.89il0.18 Van STAVOREN naar ENKHUIZEN 's morg. 8.21,10.—,—, Van LEEUWARDEN naar STAVOREN 6 50, 9.-, Van AMSTERDAM Dagelijks (uitgez. Dinsdag Vm. 7, 9, 10.45, 12. Nmd. 2, 4, 6, 7,8.45. Des Dinsdags: Vm. 5, 8, 7, 9,10.45,12. Nm. 2, 4, 6, 7, 3.45 VanPURMEREND Dagelijks (uitgez. Dinsdag) Vm 6.80, 8, 9.15, 11. Nm. 12.30, 2,4, 6,8.45 Des Dinsdags: Vm. 6.80, 8, 9.15,11. Nm. 12.80, 2, 4, 6, 8.45 "Des Zondags. Van AMSTERDAM 's nvouda ll uur. *s nam. 4.34 en 's av 7.80 n 3.07 en 6.25 't Is opmerkeljjksomtjjds vinden we wetten erg lastige dingen. We hebben een plannetje gemaakt, waarvan we voor onszelven en mis schien ook voor andereu veel pleizier ver wachten, en zitten het in bijzonderheden uit te werken, tot op eenmaal iemand, dien we deelgenoot maakten van ons voornemen, op ruwe wijze den stroom onzer bespiegelingen stuit, door te zeggen: Halt even, baasje, dat gaat zoo niet; dan zoudt ge in strjjd komen met de wetInderdaad, het ia zoo,, tot onze groote ergernis. Vervelend, niet waar, dat de lui, die de wetten gemaakt hebben, zich zoo-met alles bemoeien. Men kan zich baast niet verroeren, of er komt een bepaling opduikelen, die onze bewegingen belemmert. Een andermaal trekt bet een of ander feit of verscbjjnsel onze aandacht, dat ergernis wekt. Macht, om het -te beletten, hebben we niet, en vragen we aan de handhavers der openbare orde, ons te hulp te komen, dan vernemen we: Ik kan er heusch niets tegen doen ik weet geen enkele wetsbepaling waar mee datgene, waarover ge a beklaagt, in strijd zou zjjn. Natuurljjk moppert gjj, en praat van achterlijkheid en onmacht. Om van het eerste een voorbeeld te geven, behoef ik mij slechts te beroepen op de jacht wet. Gjj hebt in het najaar een mooie aan plant van kool, en zoudt die graag nog wat willen laten staan, om dan hoogere prjjzen te kunnen bedingen. Op een morgen ontdekt gg dat er gasten zjjn geweest, hazen of konijnen, en er duchtig hebben huisgehouden. Wacht, ge zult het dien stroopers wel af- leeren: fluks een paar stroppen neergelegd, of het geweer ter hand genomen. Voorzichtig, kameraad; doe wat ge wilt om vreemde in dringers van uw erf te honden, of zjjn ze er eenmaal, jaag ze gerust weg, maar bom ze niet aan het Ijjf, hoe gaarne gjj ze ook op een andere wjjze gastvrjjheid zondt willen verkenen. Want de jachtwet beschermt deze diertjes tegen uw aanslagenzjj zijn eigen dom, öf van den Staat, die van het recht om ze te dooden een bron van inkomsten maakt en dus belang heeft bjj de handhaving van den wildstand, èf van den grondeigenaar van wien ge uw akkers hebt gepacht. En nn het tweede geval. Er is een huis gezin, waarvau bet hoofd schandeljjk zjjn plichten verwaarloost. Van hetgeen zjjn arbeid item oplevert.staat hjj slechts een klein gedeelte af voor het allernoodzakelijkst onderhoud van vrouw en kinderen, en dat weinige is lang niet voldoende, zoodat die ongelukkigen in een trenrigen toestand verkeerenhet overige wordt door hem in liederlijkheid verkwist. Armoede staat voor de deur, de openbare lief dadigheid moet bjjspringon. Waarom, zoo vraagt ge, is er geen wet, die dien man nood zaakt beter voor de zjjtien te zorgen, en de belangen beschermt van die zwakken, buiten staat zichzelf te verdedigen? Op die vraag is gewoonlijk het antwoord gereed: hetgeen gjj eischt is practisch onuit-, voerbaar. Bewjjs voor die stelling wordt niet geleverd. zeden te verbeteren, dan zou men dikwpla bemerken, de paarden achter den wagen te spannen. Wetten kunnen alleen dhn een brachtigen invloed uitoefenen, wanneer zjj het product zjju eener algemeene overtuiging, en voldoen aan een door de groote meerderheid eener natie erkende behoefte. De gang is in den regel deze: de zedeljjk hoogst ontwikkel den zjjn tot het inzicht gekomen, dat er een kwaad bestaat, hetwelk bestreden moet worden. Nu gaan zjj hun best doen, om ook anderen tot die meening te brengen; door woord en voorbeeld maken zjj propaganda. Naarmate hun denkbeelden doordringen wordt dn wensehe- ljjkheid van hetgeen zij verlangen meer erkend de publieke opinie is er eindeljjk voor ge wonnen. Maar er bljjren nog altjjd achter- Ijjken of égoïsten over, wien het de boude kleeren niet raakt; op hun bekeering te wachten zou een onbegonnen werk zjjn Dan is voor den wetgever het oogenblik gekomen om hande lend op te treden, en de onwilligen en on verschilligen te noodzaken datgene te doen, waartoe zjj. uit eigen vrije beweging niet zouden overgaan. Ia eiken geregelden Staat bestaan een groot aantal wetten, die met de quaestie van zede lijkheid niets te maken hebben, en uitsluitend dienen om de bevrediging van zekere maat schappelijke behoeften en de behartiging van gemeenschappelijke belangen gemakkelijker te maken. Deze zjjn de vracht van gezamenlijk overleg; zij dragen een uitsluitend administra tief karakter. Ons volk zal er niets beter of slechter door worden, of we al dan niet een volmaakte wetgeving op posterjjen, op spoor wegen, op waterstaatsbelangen hebbenalleen kan zg in zekere mate bjjdrageu tot de wel vaart, of gemakken bezorgen. Op die soort van wetten is alzoo de regel niet van toe passing, dat de geest der natie er rjjp voor moet zjja. Doch zoodra de zedelijkheid er bg betrokken is, het begrip van goed en kwaad, of de op vatting van wat de godsdienst voorsohrjjft ajs de wetgever rekening heeft te houden met de eisehen van het recht, en hg aan de heerseheude begrippen dienaangaande zjjn voor schriften moet toetsen, wordt zjju taak veel moeieljjker. Dan kan hg niet enkel te rade' gaan met eigen inzicht, maar moet de open bare meening hem tot richtsnoer zjjn. Onge- twgfeld zjjn er rechtsbeginselen, die algemeen worden erkend als vaststaande, en waarvan men niet straffeloos kan afwjjken: eerbied voor het leven en de bezittingen van anderen mogen we, geloof ik'als zoodanig aanmerken. Maar op de toepassing dier beginselen komt het aan, en de?e heeft in den loop der tjjden j zooveel verandering ondergaan, dat wjj zeker wel mogen aannemen het hoogste nog lang niet bereikt te hebben. I Er is een tijd geweest, dat het oppergezag i er volstrekt geen bezwaar in vond, de licha- I men van hen, die van ware of vermeende misdaden werden verdacht, op een grnweljjke manier te teisteren; gaat maar eens zien in sommige stedeljjke muséums, of op de Ge vangenpoort in den Haag, om te weten te komen wat liefeljjke instrumenten men daar voor had uitgedacht; de voorlichting van de bewaarders dier verzamelingen omtrent de manier, waarop die dingen werden gebezigd, zal u tevens een hoog denkbeeld doen opvat ten van der vaderen vindingrijkheid. Toen achtten dus de uitstekendste rechtsgeleerden, godgeleerden en wie meer door kennis en beschaving uitblonken, het volkomen m den regel, de ledematen der beschuldigden op de pjjnbank uit te rekken om hun een beken tenis af te persen. Arme oude vrouwtjes, die van tooverjj waren aangeklaagd, werden zoo akelig mishandeld, dat zjj in haar .doodsangst de begeerde bekentenis uitgilden, den meest faruiljaren omgang met Satan gehad te heb ben. Thans zou het groote moeite bosten, onder de juwsten der tjjdgenooten iemand te vinden, die zooiets kon goedkeuren, laat staan er de band in hebben. Destijds werd ecu predikant met Bmaad overladqn en door beschaafden, voor den grootsten snoodaard gehouden, omdat hjj de heksenprocessen durfde afkeuren in een beroemd geworden geschrift thans verbaast zich er ieder over, dat er ooit een rechter is geweest, die een beschuldiging van heksei jjheeft willen aannemen. Zoo zijn de zeden vooruitgegaan, en de wetten hebben daarmee gelijken tred gehou den. Na de heksenprocessen verdween de pijnbank, maar de doostraf bleef. Zjj bestaat nog in een aantal landen. De statistiek leert echter, dat de groote misdaden volstrekt niet minder talrjjk zijn daar, waar galg of guillo tine de ergste booswichten bedreigt; wel het tegendeel. De doodstraf werkt niet. afschrik kend, maar oefenj; een ziekeljjken prikkel uit. Onder de belangstellenden" die reeds des avonds te voren op de place de la Roqnette post vatten als in den vroegen morgen een doodvonnis moet worden voltrokken, is mis schien meer dan ééo, die uit het schouwspel, waarin hjj zich verlustigde, aanleiding^ vood om voort te gaan op den ouheilsweg, die ook eenmaal hem in een zelfde drama tot de hoofdrol zal voeren Maar vóór in ons land de doodstraf werd afgeschaft, moest er een groote hervorming in de zeden plaats grgpen, die heel langzaam is voorbereid door een zui verder begrip van hetgeen wjj verplicht zgn aan de ongelukkigen, die tot misdaad zgn vervallenen dat nog niet bjj allen dat beter inzicht heeft wortel geschoten, bljjkt uit den aandrang tot herstel dier straf, welken men vernam toen onlangs kort na elkander drie of vier zware misdaden de gemoederen in beroering brachten. Merkwaardig is het even wel, dat die wenscb zoo bjjzonder weinig weerklank vond. In onze dagen wordt van alle kanten heil gezocht bjj wetten: deze zullen ons beter, ons zedeljjker maken. Dat is niet waar. Het volk eerbiedigt slechts 'die wetten, waarvan de noodzakeljjkheid -en de billjjkheid tot zjjn besef zgn gekomen. Als een politieagent, overeenkomstig zgn pliéht, op straat een dronkaard arresteert, krjjgt hg het met de menigte te kwaad, die meent dat dronken schap geen misdrjjf is. Noem dat verzet onzinnig, 'k zal het niet tegensprekendat het bestaat is een feit en een vingerwjjzing tevens. Laat ons werken, aanhoudend wer ken, in de laagte en in de diepte, om het zedeljjksbesef levendiger en fijner, het plicht gevoel krachtiger te maken. Dat gaat lang zaam, maar 't gaat zeker. Langs dien weg wordt ons volk rijp voor goede wetten, aan welke het zich gaarne zal onderwerpen. WeST-FiUSO. BelgjlA De soldaten der lichtingen 1887 eu 1888, die voor de eerste Mei betooging onder de wapenen waren geroepen, zgn weder naar huis gezonden In den ioop van de volgende uiaaod zullen ze weder worden opgeroepen met het oog op de ver kiezing van de constituante. Te Luik deed men den 5 weer eene treurige ontdekking, Meu vond namelijk om 10 uur een patroon met gecomprimeerd buskruit op den drempel der woning van den heer De Selya Jr., waas Zondag ji. eeu der drie bekende ontploffingen pluatr had. In den loop van den avond is in hechtenis ge nomen zekere Fonteijn, handelaar in geweven goe deren. Hg moet het wezen, die de geschriften ontving, waarin voor de anarchistische zaak propa ganda wotdt gemaikt, en die voor de verspreiding zorgde. Twee der. drie personon, die hem daarbij hielpen, zekere Moinesu en Mohrey, beiden auar- ohiaten, zijp reeds ïu hechtenis. Te Brussel heeft men iu de Rue de la France eeu geheime anarchistische drukkerij ontdekt. De commissaris' van politie zal een huiszoeking doen iu het lokaal der socialisten, La Populaire, om zich op de hoogte te stellen van de plannen der sooiaïisten. Het sohjjnt dat deze helden besloten (als protest tegen het verbod der ueiooging van i Mei) zich aau te sluiten bg de jaarlgksche processie, welke Zondag v n uit de kathedraal eeu ommegang zou houden. Met het oog op deze bedreiging was het niet onmogelijk dat de processie de kerk niet zou ver laten. DultHoMljtncL De voortvluchtige eerste kassier van de'firma Rothschild te Frankfort a/d M., Jager, moet zich te Marseille onder valechen naam naar Grylon hebben ingescheept. Donderdag avond werd het schip ie Colombo verwacht alwaar de Duitaohe consul de opdracht had, Jager dadelijk te pakkan De ParnellijBtische Afgevaardigde Biane heeft zgn voorstel, strekkende tot invoeïing van K Home Rule'* (een eigen Parlement) voor Ierland iu den meest radicalen vorm, ingetrokken. De Londènsche rechtbank heeft den heer Nieholls redacteur van bet anarchistische blad *Common- wealth" (waarin aangespoord wordt tot moord), tot 18 maanden dwangarbeid veroordeeld. De uitgever Nowbray is vrggesprokeu. Teu gevolge van de werkstaking in het graafschap Durham hebben de eigenaars van de grootp steen kolenmijn te Darlington besloten, de exploitatie de mijnen niet langer voort te zetten. Be onophoudelijke voorkomende werkstaking vau du metselaars te Cardiff, is de -aanleiding, dat eeu aantal Engelsche werkgevers naar Ostende s'gn ver trokken ten einde Belgische metselaars in dienst to nemen. De werkstaking der dokwerkers te Swansea is geëindigd met een volkomen overwinning der werk gevers 'Het werk is weder hervat,

SPC | 1892 | | pagina 1